پرسش 3
اگر خمس سود تجارت و کسب یک فریضه است،چرا دیر هنگام وضع شده و ائمه معصومین علیهم السلام در زمان متأخر آن را واجب کرده اند؟

تردیدی نیست که آیه خمس در عصر رسالت نازل شده و پیامبر اکرم صل الله علیه و آله و سلم این فریضه را به اجرا در آورده اند و آنچه مسلم است اینکه حضرت رسول صل الله علیه و آله و سلم خمس غنایم جنگی را اخذ می کرد. اما خمس سود تجارت بنا به ضرورت و مصالحی تا عصر امامان علیهم السلام به تأخیر افتاد. شاید این ضرورت را بتوان در چند امر خلاصه کرد:

1. خمس با زکات این تفاوت را دارد که منفعت زکات به عموم مسلمانان بر می گردد؛ ولی موضوع خمس به شخص پیامبر اکرم صل الله علیه و آله و سلم و خویشان او اختصاص دارد؛ لذا مصلحتی بر اجرای آن نمی دیدند.¹
2. در عصر رسالت، فقر عمومی بر جامعه حاکم بود و مسلمانان به جهت تنگدستی،قدرت پرداخت خمس را نداشتند. از این رو پیامبر گرامی صل الله علیه و آله و سلم از بیان و جمع آوری خمس درآمد صرف نظر کردند.
3. رویکرد سیاسی مهم ترین عاملی بود که نگذاشت،ائمه معصومین تا زمان امام باقر علیه السلام به بعد، این فریضه الهی را به اجرا درآورند،زیرا جلب و جمع اموال،از وظایف سلطان بوده و هرکس با آنان رقابت می کرد، به عنوان فرد متمرد از قانون و مخالفت حاکمیت و به اتهام جمع آوری سلاح و توطئه علیه رژیم،تحت تعقیب قرار می گرفت. اما پس از برقراری آزادی نسبی در عصر عباسیان و شرایط موجود بر ائمه علیهم السلام، این امکان را داد تا به طور غیر علنی خمس را از مسلمانان دریافت کنند.²
4. پیامبر اسلام صل الله علیه و آله و سلم از یک سو به جهت ارتباطشان با غیب می دانستند که در آینده نه چندان دور،امر خلافت و حکومت از مسیر اصلی خود - که شایسته آنان است - منحرف شده و به دست نا اهلان و غاصبان زورگو می افتد و از دیگر سوی خمس ((وجه الامارة)) است و باید به دست حاکم و سلطان سپرده شود و اگر حضرت رسول صل الله علیه و آله و سلم وجوب خمس درآمد کسب را بیان و آشکار می کردند؛ این امر فرصتی را برای حاکمان جور پیش می آورد تا با دستاویز شرعی، اموال مسلمانان را به غارت برند و بر ظلم و ستم خود بیفزایند. این پیش بینی و تیز بینی حضرت صل الله علیه و آله و سلم باعث شد که این حکم الهی در پرده خفا پنهان بماند.³

_______________________________________

...............................................................................................................

برای اطلاعات بیشتر به کتاب احکام خمس  سید مجتبی حسینی رجوع کنید.